ISO 45001, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemeye, çalışanlar için güvenli ve sağlıklı çalışma ortamı oluşturmaya yönelik uluslararası iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardıdır. Daha önce yaygın olarak kullanılan OHSAS 18001'in yerini almış ve iş sağlığı ve güvenliğini işletmenin genel yönetim yapısının bir parçası haline getirmiştir.
Yasal yükümlülükten farkı nedir?
Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenlere risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi gibi yükümlülükler getirir. ISO 45001 bu yükümlülüklerin yerini almaz; onları düzenli, izlenebilir ve sürekli iyileşen bir sisteme dönüştürür. Yasal şartların yerine getirilip getirilmediği sistem içinde periyodik olarak değerlendirilir, böylece eksikler denetimden önce fark edilir.
Sistemin öne çıkan unsurları
- Üst yönetimin liderliği: İSG performansından doğrudan üst yönetimin sorumlu olması ve politikanın yönetim tarafından sahiplenilmesi.
- Çalışan katılımı ve danışma: Tehlikelerin belirlenmesinden kontrol önlemlerinin seçimine kadar çalışanların sürece dahil edilmesi.
- Tehlike tanımlama ve risk değerlendirme: Rutin ve rutin olmayan işler, taşeron faaliyetleri ve değişiklikler dahil tüm risklerin ele alınması.
- Kontrol hiyerarşisi: Önce tehlikeyi ortadan kaldırma, sonra ikame, mühendislik önlemleri, idari tedbirler ve en son kişisel koruyucu donanım.
- Olay araştırması: Kaza ve ramak kala olaylarının kök nedenlerinin incelenmesi ve tekrarının önlenmesi.
Hangi işletmeler için uygundur?
İnşaat, metal, kimya, gıda üretimi ve lojistik gibi tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki sektörlerde ISO 45001 özellikle önem taşır. Bununla birlikte ofis ağırlıklı hizmet işletmeleri de ergonomi, psikososyal riskler ve acil durum yönetimi gibi başlıklarda standarttan fayda sağlar. Büyük projelerde yüklenici ve alt yüklenici seçiminde İSG yönetim sistemi belgesi sıkça aranan kriterler arasındadır.
Belgelendirme süreci
Hazırlık, sahadaki mevcut İSG uygulamalarının ve dokümanların incelenmesiyle başlar. Risk değerlendirmesi, acil durum planları, eğitim kayıtları, yasal şartlar listesi ve olay bildirim sistemi standart şartlarına göre düzenlenir. İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi sonrasında akredite belgelendirme kuruluşu iki aşamalı denetimle sistemi değerlendirir. Denetimde saha gözlemi ve çalışanlarla görüşme belirleyici rol oynar; bu nedenle sistemin sahada yaşıyor olması gerekir.
Beklenen faydalar
İyi işleyen bir İSG yönetim sistemi iş kazası ve iş günü kaybı riskini azaltır, sigorta ve tazminat süreçlerinde işletmeyi güçlendirir. Çalışanların güvenlik konusunda söz sahibi olması bağlılığı artırır. ISO 9001 ve ISO 14001 ile aynı yapıyı paylaştığı için entegre yönetim sistemi kurulumuna da uygundur.
Başvuru öncesi hazırlık için kontrol listesi
ISO 45001 hazırlığına başlamadan önce işletmenin yasal İSG yükümlülüklerini ne ölçüde karşıladığının netleşmesi, süreci önemli ölçüde hızlandırır. Aşağıdaki başlıklar ilk değerlendirmede ele alınır:
- Güncel ve sahayı yansıtan bir risk değerlendirmesinin bulunması
- Çalışanların İSG eğitimlerinin ve eğitim kayıtlarının eksiksiz olması
- Periyodik muayene ve kontrollerin zamanında yaptırılması
- Acil durum planları, ekipleri ve tatbikat kayıtlarının oluşturulması
- İş kazası ve ramak kala olaylarının kayıt altına alınması
- Taşeron ve alt işverenlerle İSG koordinasyonunun sağlanması
- Mesleki yeterlilik belgesi gerektiren işlerde çalışanların belgelerinin bulunması
Bu başlıklardaki eksikler hazırlık sürecinde giderildiğinde, yönetim sistemi sağlam bir zemin üzerine kurulur. Mesleki yeterlilik belgeleri ve yasal zorunlu eğitimler konusunda da Baran Belgelendirme bünyesinde destek alabilirsiniz.
Baran Belgelendirme olarak İSG uzmanınız ve ekiplerinizle birlikte çalışarak sistemi sahaya uygun şekilde kuruyor, denetim sürecini sizinle yönetiyoruz.
Sık sorulan sorular
İş güvenliği uzmanımız varsa ISO 45001 yine de gerekli mi?
ISO 45001 yasal bir zorunluluk değildir; ancak iş güvenliği uzmanının yürüttüğü çalışmaları yönetim sistemi disiplinine taşır, üst yönetimin sorumluluğunu ve sürekli iyileştirmeyi sistematik hale getirir. Birçok müşteri ve ihale bu belgeyi tedarikçilerinden talep eder.
OHSAS 18001 belgemiz vardı, ne yapmalıyız?
OHSAS 18001 yürürlükten kalkmıştır. Mevcut sisteminiz ISO 45001 şartlarına göre güncellenerek belgelendirme denetimine hazırlanabilir.