Karpal tünel sendromu nedir?
El bileğinin avuç içi tarafında, kemikler ile üzerini örten kalın bir bağ arasında kalan dar geçide karpal tünel adı verilir. Bu tünelin içinden parmakları büken tendonlar ve median sinir geçer. Tünel içindeki basıncın artması sonucu median sinir sıkışır ve elde uyuşma, karıncalanma ile güç kaybı ortaya çıkar. Karpal tünel sendromu, üst ekstremitenin en sık görülen sinir sıkışmasıdır.
Kadınlarda daha sık görülür. El ve bilekle tekrarlayan işler yapanlar, titreşimli alet kullananlar, uzun süre klavye ve fare kullananlar risk altındadır. Şeker hastalığı, tiroid bezi hastalıkları, romatoid artrit, gebelik ve el bileği kırığı sonrası gelişen şekil bozuklukları zemin hazırlar.
Belirtileri
- Başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma ve karıncalanma
- Gece uyuşması: Elin uyuşmasıyla uyanma, eli sallayınca veya sarkıtınca rahatlama — en tipik bulgudur
- Araba kullanırken, telefonla konuşurken veya gazete okurken elin uyuşması
- Kavrama gücünde azalma, elden bardak veya anahtar düşürme
- İlerlemiş olgularda başparmak kökündeki kasta erime
Serçe parmağın etkilenmemesi karpal tünel sendromu için tipiktir; serçe parmakta uyuşma varsa ulnar sinir sıkışması düşünülmelidir.
Ulnar sinir sıkışması (kubital tünel sendromu)
Ulnar sinir, dirseğin iç kısmında yüzeysel bir oluk içinden geçer. Halk arasında dirseğin bu bölgesine çarpınca hissedilen elektriklenme bu sinire aittir. Dirseğin uzun süre bükülü tutulması, oluk üzerine baskı ve dirsek çevresindeki yapısal sorunlar sinirin sıkışmasına yol açar.
Belirtiler serçe parmak ve yüzük parmağın serçeye bakan yarısında uyuşma, dirseğin iç kısmında ağrı, elde kavrama zayıflığı ve parmakları birbirinden ayırmakta zorlanmadır. Telefonla uzun konuşma, dirsek bükülü uyuma ve masaya dirsek dayama şikâyetleri tetikler. İleri olgularda parmaklar arası kaslarda erime ve pençe el görünümü gelişir.
Tanı
Tanı, hikâye ve muayene ile büyük ölçüde konur. El bileğine hafifçe vurulduğunda parmaklara elektriklenme yayılması (Tinel bulgusu) ve bileğin bükülü tutulmasıyla şikâyetlerin tekrarlaması (Phalen testi) değerlendirilir. Kas erimesi ve duyu kaybı incelenir.
Kesin tanı ve sıkışmanın derecesi için EMG (elektromiyografi) yapılır. Bu test hem sıkışmanın yerini belirler hem de cerrahi kararında yol gösterir. Boyun fıtığı gibi benzer şikâyet yapan durumları ayırmak için gerektiğinde boyun MR'ı istenir.
Ameliyatsız tedavi
Hafif ve orta düzeydeki sıkışmalarda ameliyatsız yöntemler denenir:
- Gece ateli: El bileğini nötr pozisyonda tutan atel, özellikle gece uyuşmasında belirgin fayda sağlar. Karpal tünelde tedavinin ilk basamağıdır.
- Aktivite düzenlemesi: Tekrarlayan bilek hareketleri ve titreşimli alet kullanımı azaltılır; çalışma masası ve klavye yüksekliği düzenlenir.
- Ulnar sinirde pozisyon eğitimi: Dirseği uzun süre bükülü tutmaktan kaçınmak, gece dirseğe yumuşak destek uygulamak şikâyetleri azaltır.
- İlaç tedavisi ve fizik tedavi: Ödem ve iltihabı azaltmaya yönelik uygulamalar yapılır.
- Enjeksiyon: Seçilmiş karpal tünel olgularında tünel içine yapılan enjeksiyon geçici rahatlama sağlar ve tanıyı destekler.
- Altta yatan hastalığın tedavisi: Şeker ve tiroid hastalığının kontrol altına alınması sonucu doğrudan etkiler.
Cerrahi tedavi
Şikâyetler ameliyatsız tedaviye rağmen sürüyorsa, EMG'de ileri düzeyde sıkışma saptandıysa veya kas erimesi başladıysa cerrahi gecikmeden yapılmalıdır. Sinir uzun süre baskı altında kalırsa kalıcı hasar gelişebilir.
Karpal tünel cerrahisinde tüneli daraltan bağ kesilerek sinir üzerindeki baskı kaldırılır. İşlem lokal anestezi ile, küçük bir kesiden yapılır ve genellikle günübirlik uygulanır. Ulnar sinir sıkışmasında sinir gevşetilir; gerekli durumlarda sinir dirseğin ön tarafına taşınarak gerilimden kurtarılır.
Ameliyat sonrası
Ameliyattan hemen sonra parmak hareketlerine izin verilir; el kullanımı ilk günlerde hafif işlerle sınırlıdır. Gece uyuşması genellikle ilk günlerde kaybolur. Uyuşukluğun tamamen geçmesi, sinirin baskı altında kaldığı süreye bağlı olarak haftalar hatta aylar alabilir. Kavrama gücünün geri kazanılması 6–8 haftayı bulur. Erken dönemde uygulanan el egzersizleri, iyileşmeyi hızlandırır.
Çalışma düzeninde alınabilecek önlemler
El ve bilek sinir sıkışmalarında çalışma düzeninin gözden geçirilmesi, tedavinin kalıcılığı açısından belirleyicidir. Klavye kullanırken bileklerin havada asılı değil, hafif destekli ve nötr pozisyonda olması gerekir; bileğin yukarı kalkık durması tünel içi basıncı belirgin artırır.
Titreşimli alet kullanan meslek gruplarında ara verme düzeni kurulmalı, mümkünse titreşim sönümleyici eldiven tercih edilmelidir. Uzun süre aynı hareketin tekrarlandığı işlerde her saat başı birkaç dakikalık el açma-kapama ve bilek germe molası verilmesi, ödem birikimini azaltır.
Ulnar sinir sıkışmasında en etkili önlem, dirseğin uzun süre bükülü kalmasını engellemektir. Telefonu bükülü kolla tutmak yerine kulaklık kullanmak, gece dirseğin aşırı bükülmemesi için kolun etrafına yumuşak bir havlu sarmak şikâyetleri belirgin azaltır. Masaya dirsek dayayarak çalışmak da doğrudan sinire baskı yaptığından bırakılmalıdır.
Geceleri elleriniz uyuşarak uyanıyorsanız bunu normale bağlamayın; muayene ve EMG ile sinirin ne kadar etkilendiğini netleştirelim.