Tenisçi dirseği (lateral epikondilit) nedir?
Tenisçi dirseği, dirseğin dış yüzündeki kemik çıkıntıya (lateral epikondil) yapışan el bileği ve parmak açıcı kaslarının ortak tendon kökünde gelişen yıpranma ve mikro yırtıklarla seyreden bir tablodur. Adına rağmen hastaların büyük bölümü tenis oynamaz. Tekrarlayan kavrama, çevirme ve el bileğini yukarı kaldırma hareketleri sorunun asıl kaynağıdır.
Marangozlar, boyacılar, kasaplar, terziler, tesisatçılar, uzun süre bilgisayar faresi kullananlar ve yeni ağır spora başlayanlar en sık etkilenen gruplardır. Genellikle 35–55 yaş aralığında ortaya çıkar.
Belirtileri
- Dirsek dış yüzünde, kemik çıkıntı üzerinde belirgin hassasiyet
- Su bardağını, çaydanlığı veya çantayı kaldırırken ağrının artması
- Kapı kolunu çevirirken ve el sıkışırken zorlanma
- Kavrama gücünde azalma, elden düşürme
- Ağrının ön kolun dış yüzüne doğru yayılması
Golfçü dirseği (medial epikondilit)
Golfçü dirseği, aynı mekanizmanın dirseğin iç yüzünde görülen halidir. Bu kez el bileği ve parmakları büken kasların ortak tendon kökü etkilenir. Ağrı dirseğin iç kısmındadır ve el bileğini aşağı bükerken, elle sıkıca kavrarken artar. Vidalama, çekiç kullanma, halter çalışmaları ve raket sporları sık karşılaşılan nedenlerdir. Golfçü dirseğinde ağrının yanında karıncalanma varsa, komşu ulnar sinirin de etkilenip etkilenmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Tanı
Tanı çoğunlukla muayene ile konur. Kemik çıkıntı üzerine bastırıldığında keskin ağrı alınması ve dirence karşı el bileğini kaldırma (tenisçi) ya da bükme (golfçü) testlerinde ağrının tekrarlanması tipiktir. Röntgen, kemik kaynaklı başka bir sorunu dışlamak için istenir; bazı kronik olgularda tendon yapışma yerinde kireçlenme görülebilir. Şüpheli veya tedaviye yanıtsız olgularda ultrason ve MR ile tendondaki yırtık boyutu değerlendirilir.
Ameliyatsız tedavi
Epikondilit tedavisinde asıl yöntem ameliyatsızdır; hastaların yaklaşık %90'ı cerrahi olmadan iyileşir. Ancak süreç sabır gerektirir, iyileşme haftalar hatta aylar alabilir.
- Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı tetikleyen hareket geçici olarak bırakılır. Bu, tedavinin en kritik ve en çok ihmal edilen kısmıdır.
- Eksantrik egzersizler: Tendonun kontrollü şekilde uzayarak yüklendiği özel egzersizler, kanıt düzeyi en yüksek tedavi yöntemidir. Düzenli yapıldığında belirgin fayda sağlar.
- Germe programı: Ön kol kaslarının günlük germe egzersizleri gerginliği azaltır.
- Epikondilit bandı: Ön kola takılan bant, tendon yapışma yerine binen yükü azaltarak günlük aktiviteleri kolaylaştırır.
- Fizik tedavi: ESWT (şok dalga), ultrason ve derin doku uygulamaları kronik olgularda faydalıdır.
- PRP uygulaması: Hastanın kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazma, tendon yapışma yerine uygulanır. Kronik ve tedaviye dirençli olgularda iyileşme sürecini destekler.
- Kortizon enjeksiyonu: Ağrıyı kısa vadede hızla azaltır ancak tekrarlanan uygulamalar tendonu zayıflatabilir; sınırlı sayıda ve seçilmiş hastada tercih edilir.
Cerrahi tedavi
En az 6–12 ay boyunca düzenli uygulanan ameliyatsız tedaviye rağmen ağrı devam ediyorsa ve günlük hayat kısıtlanıyorsa cerrahi düşünülür. Ameliyatta hasarlı tendon dokusu temizlenir, sağlam tendon kemiğe yeniden tespit edilir. İşlem açık veya artroskopik olarak yapılabilir. Ameliyat sonrası kol kısa süre atelde tutulur, ardından kademeli hareket ve güçlendirme programına geçilir. İşe dönüş, mesleğin fiziksel yüküne göre 6–12 hafta arasında değişir.
Tekrarlamasını önlemek
İyileşme sağlandıktan sonra aynı sorunun tekrarlamaması için ön kol kaslarının güçlü tutulması, ağır işlerden önce ısınma yapılması, doğru alet ve doğru tutuş kullanılması gerekir. Sporcularda raket sapı kalınlığı ve tel gerginliğinin uygun ayarlanması, tekniğin gözden geçirilmesi önemlidir.
İşyeri ve ev düzenlemeleri
Epikondilit tedavisinin kalıcı olması, ağrıyı başlatan yüklenmenin ortadan kaldırılmasına bağlıdır. Bilgisayarla çalışanlarda klavyenin dirsek yüksekliğinde olması, bilek altına destek konması ve fare kullanırken bileğin havada asılı kalmaması gerekir. Ergonomik dikey fare, ön kol kaslarının sürekli kasılı kalmasını önleyerek belirgin fayda sağlar.
El işi ve zanaat işlerinde alet saplarının kalın olması kavrama gücünü azaltır ve tendon yükünü düşürür; ince saplı aletler kavrama kuvvetini artırdığı için ağrıyı tetikler. Ev işlerinde ağır tencere ve çaydanlığı tek elle değil iki elle taşımak, alışveriş poşetlerini avuç içinde değil kol üzerinde taşımak basit ama etkili önlemlerdir.
Bu düzenlemeler yapılmadan uygulanan enjeksiyon veya fizik tedavi, şikâyetleri geçici olarak azaltır ancak aynı hareket sürdüğü sürece sorun tekrarlar.
Dirsek ağrınız haftalardır geçmiyorsa muayeneye gelin; hangi tendonun etkilendiğini belirleyip size uygun egzersiz programını birlikte planlayalım.