Omuz ağrısının en sık nedenleri
Omuz, vücudun en geniş hareket açıklığına sahip eklemidir. Bu serbestliğin bedeli, stabilitenin büyük ölçüde kemik yapıdan değil çevresindeki tendon ve bağlardan sağlanmasıdır. Omuz başını yuvasında tutan dört tendonun oluşturduğu yapıya rotator manşet (cuff) adı verilir. Omuz ağrılarının büyük bölümü bu tendon grubundan, sıkışma probleminden veya eklem kıkırdağının aşınmasından kaynaklanır.
Omuz sıkışma sendromu (impingement)
Kol yukarı kaldırıldığında rotator manşet tendonları, üstteki akromion kemiği ile omuz başı arasındaki dar aralıktan geçer. Bu aralığın darlığı, kemik çıkıntı oluşumu veya tendonun kalınlaşması durumunda her hareket sırasında tendon sıkışır ve tahriş olur. Tipik şikâyet, kolu 60–120 derece arasında kaldırırken artan, daha yukarıda azalan ağrıdır. Hastalar sıklıkla üst raftan bir şey almakta, saç taramakta veya arka cebe uzanmakta zorlandıklarını söyler. Ağrı geceleri, özellikle o taraf üzerine yatınca belirginleşir.
Rotator manşet (cuff) yırtıkları
Cuff yırtıkları iki şekilde ortaya çıkar. Dejeneratif yırtıklar, 50 yaş üzerinde tendonun yıllar içinde yıpranmasıyla yavaş yavaş gelişir; genellikle belirgin bir kaza öyküsü yoktur, şikâyet sinsice başlar. Travmatik yırtıklar ise düşme, kolu ani çekme veya ağırlık kaldırma sırasında aniden oluşur; hasta ağrının başladığı anı net olarak tarif eder.
Yırtık büyüdükçe ağrının yanına güç kaybı eklenir. Kolu yandan kaldırmakta zorlanma, kaldırılan kolun bırakıldığında düşmesi ve gece ağrısının dayanılmaz hale gelmesi, yırtığın ilerlediğini gösterir. Uzun süre ihmal edilen yırtıklarda tendon geri çekilir ve kasta yağlı dejenerasyon gelişir; bu aşamadan sonra onarım şansı azalır. Bu nedenle ısrarlı omuz ağrılarında erken değerlendirme önemlidir.
Omuz kireçlenmesi ve donuk omuz
Omuz kireçlenmesi (omartroz), eklem kıkırdağının aşınmasıyla ortaya çıkar; her yöne hareket kısıtlanır ve hareketle birlikte sürtünme hissi alınır. Donuk omuz (adeziv kapsülit) ise farklı bir tablodur: eklem kapsülü kalınlaşıp büzüşür, omuz adeta kilitlenir. Şeker hastalarında ve tiroid hastalığı olanlarda daha sık görülür. Donuk omuzda hem hastanın kendi hareketi hem de muayenede hekimin yaptırdığı pasif hareket kısıtlıdır; bu ayrım tanıda belirleyicidir.
Tanı
Muayenede omuz hareket açıklığı, kas gücü ve sıkışma testleri değerlendirilir. Röntgen ile kemik çıkıntıları, kireçlenme ve akromion şekli incelenir. Tendon yırtıklarının boyutunu, tendonun geri çekilme miktarını ve kasın durumunu göstermek için MR görüntüleme gerekir. Tendon kireçlenmelerinde (kalsifik tendinit) ultrason da yol göstericidir.
Ameliyatsız tedavi
Sıkışma sendromu ve küçük dejeneratif yırtıkların önemli bir bölümü ameliyatsız yöntemlerle kontrol altına alınabilir:
- Ağrıyı artıran hareketlerin geçici olarak sınırlandırılması
- Rotator manşet ve kürek kemiği çevresi kaslarını güçlendiren egzersiz programı
- Fizik tedavi uygulamaları ve germe egzersizleri
- İlaç tedavisi ile ağrı ve iltihabın kontrolü
- Seçilmiş hastalarda subakromiyal aralığa enjeksiyon
- Uygun vakalarda PRP uygulaması
Donuk omuzda tedavinin merkezinde düzenli germe egzersizleri yer alır; süreç sabır gerektirir ancak hastaların büyük bölümü ameliyatsız düzelir.
Artroskopik omuz cerrahisi
Ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen sıkışma sendromunda ve onarılabilir tendon yırtıklarında kapalı (artroskopik) cerrahi uygulanır. Birkaç milimetrelik kesilerden kamera ve ince aletlerle girilir; sıkışmaya neden olan kemik çıkıntı traşlanır, yırtık tendon özel çapalarla kemiğe dikilerek tespit edilir. Kapalı yöntemde kas dokusu kesilmediği için ağrı daha az olur ve iyileşme daha hızlı ilerler.
Yırtığın çok büyük olduğu, tendonun geri çekildiği ve kireçlenmenin eşlik ettiği ileri olgularda ters (reverse) omuz protezi gündeme gelebilir.
Ameliyat sonrası
Tendon onarımı sonrası kol genellikle 4–6 hafta askıda tutulur; bu süre tendonun kemiğe yapışması için gereklidir. İlk günlerden itibaren dirsek, el bileği ve parmak hareketlerine izin verilir. Askı çıkarıldıktan sonra kademeli hareket ve ardından güçlendirme programına geçilir. Tam iyileşme ve güç kazanımı 4–6 ayı bulur. Bu süreçte fizik tedaviye düzenli devam etmek, ameliyatın başarısını doğrudan belirler.
Omuz sağlığını korumak için
Omuz sorunlarının önemli bir bölümü, günlük alışkanlıkların düzenlenmesiyle önlenebilir. Uzun süre baş üstünde çalışmak gereken işlerde ara vermek, ağır yükleri tek omuzda taşımamak ve yükü vücuda yakın tutarak kaldırmak tendon üzerindeki baskıyı azaltır.
Spor salonunda omuz arkası ve kürek kemiği çevresi kaslarının ihmal edilmesi, sık rastladığım bir dengesizlik nedenidir. Yalnızca göğüs ve ön omuz çalışan bir programda omuz başı öne kayar ve sıkışma aralığı daralır. Çekme hareketlerinin itme hareketleri kadar programda yer alması, bu dengesizliği önler. Ense arkası bar hareketleri ve dirsekleri aşırı geriye götüren egzersizlerden kaçınılmalıdır.
Uyku pozisyonu da önemlidir. Ağrılı omuz üzerine yatmak gece şikâyetlerini belirgin artırır; sırtüstü yatarken kolun altına ince bir yastık koymak rahatlama sağlar.
Omuz ağrınız gecelerinizi bölüyor veya kolunuzu kaldırmakta zorlanıyorsanız, muayene ve görüntülemeyle sorunun kaynağını netleştirelim.